قهرمان ميرزا عين السلطنه
مقدمه 8
روزنامه خاطرات عين السلطنه ( فارسى )
2875 ) . اين اوضاع موجب پناه گرفتن مردم به قدرت خارجى و سفارتخانهها مىشد . مىنويسد برخى ايراد مىكنند آدم قونسول را چرا نگاه داشتهاى براى همين بىاعتداليها » ( 3077 ) . عين السلطنه در اين دوره به علّت مشكلاتى كه در امور مالكيّت الموت پيش آمده بود و به صوابديد عز الدوله ، و به اقتضاى مصالح خانواده از يازدهم ذى الحجهء 1327 عازم الموت مىشود و در آنجا توقف مىكند و به تدريج وسايل زندگى را فراهم مىكند . عين السلطنه در دوران توقف الموت دست از نوشتن روزنامه نمىكشد و منظما به اين كار معتاد خود مداومت مىدهد . اما طبعا خاطراتش لونى ديگر مىيابد . نوشتهها ممزوجى مىشود از : 1 ) اطلاعات و مشاهدات شخصى دربارهء ملكدارى و زندگى در ده ، و همه مطالبى است كه نوع آنها را در خاطرات ديگر نمىيابيم . شايد اين كتاب تنها تأليفى است كه با دقت و ريزهكارى مباحث مربوط به كشاورزى و دامدارى آباديهاى كوهستانى را در رشتهء نگارش درآورده است . ( در اين زمينه خوانندگان آگاهيهاى ارزشمندى دربارهء دزدى و غارت - كمى آب و تقسيم آب - كاه و جو و علف - مرگ و مير و امراض - عروسى - سربازگيرى - ماليات - اجحاف و تعدى مأموران متعدد دولتى و ظلم مالكان - تقسيم محصول - سهم ارباب و رعيتى - طرز اجارهءگون - كتيرا فروشى - نحوهء نگاهدارى گوسفند - وضع مراتع - رسوم گاو مىتوانند دريابند ) . 2 ) اطلاعات مأخوذ از افواه دهاتيان و افرادى كه از الموت به قزوين و احيانا تهران مىرفتهاند و پس از بازگشت عين السلطنه را از شايعات و اخبار آگاه مىكردند . البته ميان كسب اطلاع او و وقوع حادثه چه بسا مدتى مىگذشته است . 3 ) اطلاعات مأخوذ از نامههاى پدر و برادران و خواهران و خويشان نزديكش يا ديگران . او اغلب متن اين نامهها را عينا يا به تلخيص نقل كرده است . نامههاى برادر دانشمندش موسوم به عماد السلطنه خود صفحات زيادى از اين خاطرات را دربرگرفته و نامههايى است كه مندرجات آنها از نامههاى ديگران معتبرتر و پرمطلبترست . در اين قسمت بايد توجه داشت كه نامههاى زنها منبع خوبى براى مطالعات مربوط به اخلاق و رفتار زنان و ميزان سواد و كمال آنها تواند بود . 4 ) اطلاعات مأخوذ از روزنامههاى تهران و خارج از ايران كه جاى جاى با حسن سليقه و شمّ خوب متن مقالههاى روزنامهها را نقل كرده . آوردن نصّ بعضى از اعلاميهها مانند اعلاميه عليه مساوات ص 2889 و اطلاعيهء سيد ضياء دربارهء ايران نو 2847 . 5 ) اطلاعات حافظهاى خودش كه مأخوذ از اتفاقات روزگار گذشته و ايام اقامت